تبلیغات
هسته ی علمی علوم سیاسی - شورای انقلاب 1
هسته ی علمی علوم سیاسی
وابسته به بسیج دانشجویی دانشگاه پیام نور بیرجند
وبلاگی که پیش رو دارید، وبلاگ اطلاع رسانی هسته ی علمی علوم سیاسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی، مرکز بیرجند می باشد.

شورای انقلاب 1

پنجشنبه 9 دی 1389

نویسنده: حسین باغبانی | طبقه بندی:مقالات آموزشی، 

« ... آقای مطهری در مراجعت از سفر پاریس، دستور رهبر عظیم الشأن انقلاب را مبنی بر تشکیل شورای انقلاب آوردند. حضرت امام آقایان شهید مطهری، شهید بهشتی و موسوی اردبیلی و شهید باهنر و این جانب هاشمی رفسنجانی را به عنوان هسته ی اول شورای انقلاب تعیین و اجازه داده بودند که افراد دیگر با اتفاق نظر این پنج نفر اضافه شوند و در جلسات ابتدایی تصمیم بر این شد که حتی الامکان ترکیب شورا از اعضای روحانی و غیر روحانی به نسبت مساوی و نزدیک به هم باشد.

با اوج گیری نهضت اسلامی در سال 1357، اندیشه ی طرح تشکلی به نام «شورای انقلاب» در میان روحانیون معتمد امام« قدس سره» پدید آمد، و در سفر شهید مطهری به پاریس، با امام مطرح شد.

 

 

آقای هاشمی رفسنجانی در این باره چنین نوشته است:(1)   

 

 

« ... آقای مطهری در مراجعت از سفر پاریس، دستور رهبر عظیم الشأن انقلاب را مبنی بر تشکیل شورای انقلاب آوردند. حضرت امام آقایان شهید مطهری، شهید بهشتی و موسوی اردبیلی و شهید باهنر و این جانب هاشمی رفسنجانی را به عنوان هسته ی اول شورای انقلاب تعیین و اجازه داده بودند که افراد دیگر با اتفاق نظر این پنج نفر اضافه شوند و در جلسات ابتدایی تصمیم بر این شد که حتی الامکان ترکیب شورا از اعضای روحانی و غیر روحانی به نسبت مساوی و نزدیک به هم باشد.
«طبعاً، چون امام حرف ها را برای ایشان زده بودند، مرجع برای ما ایشان بودند. بیشتر نص امام را از ایشان بایست می شنیدیم... ایشان بیشتر از ما مسائل فکری برایشان مطرح بود تا عملی، و در گذشته هم این طوری بود. در شورای انقلاب هم این طوری بود. خیلی مواظب بود که خطوط انحرافی فکری که آن روز در جامعه ی ما وجود داشت و سر و صدا هم زیاد داشت، این ها در شورای انقلاب راه پیدا نکنند.»      


ترتیب خاصی که برای گفت و گو با افراد برای عضویت در شورای انقلاب در نظر گرفته شده بود، با مسؤولیت شهید مطهری به انجام رسید.

 


 
شهید مظلوم بهشتی در این باره، چنین اظهار کرده است(2) :

 

 

 

«... افراد را امام تعیین می کردند، به این معنی که اول امام به یک گروه 5 نفری از روحانیت مسؤولیت دادند که برای شناسایی افراد لازم برای اداره ی آینده ی مملکت تلاش کنند. این عده عبارت بودند از آیت الله مطهری، هاشمی رفسنجانی، موسوی اردبیلی، دکتر باهنر و خود بنده. بعد با آقای مهدوی کنی صحبت کردیم و به امام اطلاع دادیم و ایشان هم شرکت نمودند. بدین ترتیب هسته ی شورای انقلاب یک گروه شش نفری شد. بعدها آیت الله طالقانی و [آیت الله] خامنه ای نیز از روحانیون اضافه شدند... به تدریج آقای مهندس بازرگان، دکتر سحابی و عده ای دیگر از شخصیت ها را که امام نیز قبلاً می شناختند و با آن ها در پاریس دیدار داشتند - قرار بود روی آن ها مطالعه کنیم و نظر نهایی مان را بدهیم - آن ها را با نظر نهایی مان به امام در پاریس معرفی کردیم و امام نیز تأیید نمودند.»

 


شورای انقلاب که در آذرماه 1357، شکل گرفت به عنوان اساسی ترین ارکان قدرت سیاسی و اجرایی امام« قدس سره»ومورد تأییدایشان آغاز   به کار کرد.                                                                                                                                                                                                                                                            
در پیام سیاسی بسیار مهم امام« قدس سره» در 22 دی 1357، تشکیل شورای انقلاب اعلام شد.  
به موجب حق شرعی و بر اساس رأی اعتماد اکثریت قاطع مردم ایران که نسبت به این جانب ابراز شده است، در جهت تحقق اهداف اسلامی ملت، شورایی به نام شورای انقلاب اسلامی مرکب از افراد با صلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق، موقتاً تعیین شده و شروع به کار خواهند کرد. اعضای این شورا در اولین فرصت مناسب معرفی خواهند شد. این شورا موظف به انجام امور معین و مشخصی شده است، از آن جمله مأموریت دارد تا شرایط تأسیس دولت انتقالی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و مقدمات اولیه ی آن را فراهم سازد.
بدیهی است که مسؤولیت های شورای انقلاب، عمده ترین مسؤولیت های رهبری انقلاب در داخل کشور محسوب می شد. شورا در آغاز، هفته ای یک بار و سپس دو بار، به طور مخفی در منازل افراد تشکیل جلسه می داد. تصمیمات اتخاذ شده در این جلسات بلافاصله با امام قدس سره در میان گذاشته می شد و پس از کسب تکلیف، به مرحله ی اجرا در می آمد. از اقدامات مهم شورای انقلاب، مذاکره با مقامات نظامی نیروهای مسلح، دیدارهای دیپلماتیک، ترتیب دادن مسافرت بختیار به پاریس برای ملاقات با امام« قدس سره»، مأموریت راه اندازی نفت و انتخاب رییس دولت موقت بود.


اساساً علل و انگیزه های بسیاری در تمایل به تشکیل شورای انقلاب دخیل بود.
آن روزها گرایش به شورا شدید بود. رهبران و مبارزان با توجه به تصوری که از استبداد و حکومت فردی داشتند، مایل به تکرار آن تجربه ها نبودند. به همین دلیل به طور طبیعی باید شورای انقلاب تشکیل می شد. از این رو شورای انقلاب به عنوان طبیعی ترین شکل مدیریت در بدو انقلاب به طور خود جوش مطرح و پذیرفته شد و همه ی تصمیم ها از آن جا هدایت می شد و برای بعضی کارها کمیته هایی فعالیت داشت که مهم ترین آن ها، کمیته ی سوخت و کمیته ی اعتصابات بود.


شورای انقلاب پس از پیروزی


از اولین روزهای ورود امام خمینی« قدس سره» بحث های مهمّی از قبیل تشکیل دولت، تشکیل مجلس، ایجاد مجلس مؤسسان [خبرگان] و تغییر قانون اساسی در این شورا مطرح شد.
در آستانه ی پیروزی، شورا، مهندس مهدی بازرگان را به عنوان نخست وزیر دولت موقت پیشنهاد نمود و امام« قدس سره» نیز پذیرفتند و طی حکمی ایشان را منصوب کردند. بعد از پیروزی انقلاب در 22 بهمن 1357، شورای انقلاب و دولت موقت تحتِ لوای رهبری امام« قدس سره» و مشروعیت حاصله از حمایت های مردمی، زمام امور را به دست گرفتند. دومین تصمیم مهم شورای انقلاب، تصویب اساسنامه ی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوم اردیبهشت 1358، بود. سپاه که بلافاصله بعد از پیروزی در سال 1357، بنا به فرمان امام« قدس سره» به فرماندهی حجت الاسلام لاهوتی، تشکیل شده بود و مأموریت حفظ انقلاب و دستاوردهای آن را برابر حملات ضدِ انقلاب بر عهده داشت، با تصویب شورای انقلاب رسمیت پیدا کرد.
سپس، ملی شدن بانک ها، سامان بخشیدن به محاکمات دادگاه های انقلاب، برگزاری همه پرسی در رابطه با نظام، بررسی پیش نویس قانون اساسی و انتشار آن در جراید، تصویب قانون شوراهای محلی، ملی شدن صنایع بزرگ، تصویب آیین نامه ی مجلس خبرگان و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورا و ... را انجام داد. بدیهی است که شورا، مافوق دولت بود و خطوط کلی و راهبردی با تمهیدات و تصمیمات اعضای آن اتخاذ می گردید. آیت الله طالقانی، چهره ی محبوب مردمی و دومین رییس شورای انقلاب در 19 شهریور همان سال درگذشت.
بعد از تسخیر لانه ی جاسوسی امریکا در 13 آبان 1358، دولت بازرگان فردای آن روز استعفای خود را تسلیم امام« قدس سره» کرد. شورای انقلاب بیانیه ی مهمی خطاب به ملت صادر کرد و یادآور شد که مصمم است در فرصت محدودی، برگزاری همه پرسی درباره ی قانون اساسی، انتخابات مجلس شورای ملی و ریاست جمهوری و ... را به انجام رساند.
همه پرسی قانون اساسی در 12 آذر 1358، و متعاقب آن انتخابات ریاست جمهوری در بهمن 1358، برگزار و بنی صدر به عنوان رییس جمهور انتخاب گردید. بعد از انتخاب بنی صدر، وی حملات شدیدی را علیه شورای انقلاب آغاز کرد. این اختلافات تا تشکیل مجلس شورای اسلامی در 7 خرداد 1359 و تحویل وظایف شورای انقلاب به مجلس ادامه داشت. با شروع کار مجلس و شورای نگهبان و دیگر نهادها، مسؤولیت و ضرورت وجود شورای انقلاب به پایان رسید. لذا در 12 تیر 1359، آیت الله بهشتی اعلام کرد:


 
«مسؤولیت شورای انقلاب دو هفته دیگر پایان می یابد.» سپس آخرین جلسه ی شورا به ریاست مهندس بازرگان در پنج شنبه 26 تیر 1359 برگزار شد و جراید نوشتند: «به دنبال تکمیل اعضا و حقوقدانان های شورای نگهبان و رفع موانع کار مجلس و تصویب اعتبارنامه ها، پایان کار شورای انقلاب اعلام شد.»
دکتر حسن حبیبی سخنگوی شورای انقلاب، در آخرین گفت و گوی خود، وضعیت آن را به طور خلاصه چنین تشریح کرد: «امروز با رسمیت یافتن مجلس شورای اسلامی و کامل شدن اعضای شورای نگهبان قانون اساسی، کار شورای
انقلاب که تاکنون وظیفه ی قانونگذاری را بر عهده داشت، نیز به پایان رسید.»

 

 

 

 

 

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران  :
در این نوشتارها، نگاهی به برخی تشکل‌ها و نهادهای تشکیل شده در واپسین ماه‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 خواهیم داشت.

درحقیقت، این نهادها نشانگر میل به کار جمعی، تنظیم امور و زمینه‌سازی برای سازماندهی حکومت تازه محسوب می‌شد. در این جریان، بسیاری از اعاظم و رهبران انقلاب اسلامی به‌تدریج شناخته و کارآزموده شدند و مردم نیز با شناخت آنان توانستند فضای منتظم و سازمان‌یافته‌تری را تجربه کنند.

امام خمینی(ره) در زمان حضور در نوفل‌لوشاتو، با مشورت معتمدان روحانی و غیر روحانی در این عرصه‌ها به تصمیم‌گیری می‌پرداخت و نهایتا با عنایت به شرایط دشوار و پیچیده آن ایام دستور تشکیل نهاد یا گروهی برای وظایف خاص را ارائه می‌داد.

مهم‌ترین نهاد در این ایام، شورای انقلاب اسلامی بود که تا اردیبهشت سال 1359 نقشی بسیار مهم در قانونگذاری و اداره امور کشور را برعهده داشت. علاوه بر آن، دولت موقت  طی فرایندی خاص، ختم دولت‌های برآمده از عصر سلطنت را اعلام کرد،  همچنین هیأت تنظیم اعتصاب در صنایع و شرکت نفت، هیأت تنظیم اعتصابات  و دولت موقت که هر دو با حکم مستقیم امام شکل گرفتند و طی مدت کوتاهی اثرگذار بودند.

اما برخی دیگر از تشکل‌ها نیز درپی مساعی فعالان و نخبگان انقلاب به‌وجود آمدند که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مؤثرترین کادرهای نظامی و سیاسی و اجتماعی در انقلاب اسلامی از درون ایشان ظهور کرد. در اینجا نگاهی کوتاه و توصیفی به این نهادها خواهیم داشت و در نخستین قدم، مهم‌ترین نهاد، یعنی شورای انقلاب را در این نوشتار مرور خواهیم کرد. [اولین شورا برای انقلاب]

حضرت امام خمینی (ره) در اعلامیه مورخ 22 دی 1357 رسما دستور تشکیل شورای انقلاب را اعلام کرد،  البته اصل این مسئله مربوط به برنامه سیاسی ایشان در پاریس بود، برنامه‌ای که به‌صورت همه‌جانبه قصد ایجاد رهبری فراگیر و مرتبط با کانون‌های اصلی انقلاب در داخل کشور را داشت و همه ظرفیت‌های انقلاب را پوشش می‌داد. در این برنامه پیش‌بینی شده بود که از طریق یک همه‌پرسی، آینده نظام تعیین شود. پیش‌بینی شده بود که یک شورای انقلاب به‌وجود بیاید تا مسائل روزمره انقلاب را از داخل رهبری کند.

در تمام طول مدتی که امام در فرانسه بود، مسئله تشکیل شورای انقلاب و تکمیل اعضای شورا مدنظر ایشان بود و در نامه‌هایی به برخی روحانیون و مرتبطان با ایشان نیز این مسئله و معرفی اعضای مناسب مطرح می‌شد.

 سرانجام در بند 1 از اعلامیه مورخ بیست‌ودوم دی ماه 1357، ایشان رسما این موضوع را اعلام کرد: «به‌موجب حق شرعی و براساس رأی اعتماد اکثریت قاطع مردم ایران که نسبت به اینجانب ابراز شده است، درجهت تحقق اهداف اسلامی ملت، شورایی به‌نام شورای انقلاب اسلامی، مرکب از افراد با صلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق، موقتا تعیین شده و شروع به کار خواهند کرد.

 اعضای این شورا در اولین فرصت مناسب معرفی خواهند شد. این شورا موظف به انجام امور معین و مشخصی شده است. از آن جمله، مأموریت دارد تا شرایط تأسیس دولت انتقالی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و مقدمات اولیه آن‌را فراهم سازد...» (روزنامه اطلاعات، شنبه 23 دی 1357)

چند روز بعد هم در پیامی به‌مناسبت اربعین حسینی، از سوی ایشان اعلام شد: «اعضای شورای انقلاب اسلامی در داخل کشور هستند و به‌زودی معرفی خواهند شد.» (صحیفه نور، جلد 4، ص 236)

گمانه‌زنی درباره اعضای شورای انقلاب تا مدت‌ها ادامه داشت و حتی بعد از انقلاب نیز در این‌باره بحث می‌شد، زیرا ماهیت کار این شورا به‌گونه‌ای بود که اختفای آن از سوی اعضا تا مدت‌ها به‌صورت یک اصل و الزام نانوشته رعایت می‌شد. دکتر بهشتی در تحلیلی از این امر نوشت: «ضرورت مخفی بودن ایشان [اعضای شورای انقلاب] برای مدتی طولانی، به‌دلیل توافق مسئولیت‌های ناشی از اداره مملکت بعد از سقوط رژیم بود.» (روزنامه جمهوری اسلامی، دوشنبه 6 اسفند 1358،

درمورد اعضای شورای انقلاب، یکی از اعضای شورا  نوشته است: «ترکیب شورای انقلاب، چهار بار عوض شد... ترکیب اول که در پیشنهاد نخست‌وزیر و تصویب وزرای دولت موقت شرکت داشتند عبارت بود از:

 آقایان طالقانی، مطهری، هاشمی رفسنجانی، دکتر بهشتی، مهدوی کنی، موسوی اردبیلی، دکتر باهنر، دکتر یزدی، دکتر سحابی، احمد صدر حاج سیدجوادی،  کتیرایی، تیمسار مسعودی، تیمسار قرنی و مهندس بازرگان به‌انضمام آقایان سحابی و دکتر شیبانی که بلافاصله بعد از خروج از زندان به فرانسه رفته بودند... اسامی اعضای شورای انقلاب در هیچ زمان اعلام نشد و در اوایل کار استتار بیشتر به کار برده می‌شد، به‌طوری‌که در مطبوعات و در افواه، نام اشخاصی مانند دکتر مفتح،  برده می‌شد.

 البته در پاریس، وعده معرفی شورای انقلاب را داده بودند. ولی بعدا شاید به 2 دلیل خودداری به عمل آمد. یکی مسئله امنیتی و دیگری مسئله روانی و رقابتی...» (شورای انقلاب و دولت موقت، زمستان 1361،).لازم به ذکر است که پس از مدت کوتاهی آیت‌الله خامنه‌ای نیز به شورای انقلاب پیوستند.

درباره کارنامه، اعضا و سرانجام شورای انقلاب، دکتر بهشتی تحلیل و گزارش دقیقی در هنگام افتتاح مجلس اول در اردیبهشت 1359 ارائه داد که واجد عمده‌ترین اطلاعات درباره شورا بوده است و همگان بر صحت، امانت و دقت آن اتفاق نظر دارند، ازجمله: «جامع‌ترین و بی‌طرفانه‌ترین گزارش نسبتا کامل تشکیلاتی و عملیاتی شورای انقلاب همان است که مرحوم دکتر بهشتی به مجلس شورای اسلامی در اوایل تأسیس آن داده بود.» (همان)

این کلیت مسائل مربوط به شورای انقلاب بود؛  اما عملی‌ترین فعالیت‌های شورا تا زمان پیروزی انقلاب را بر اساس منابع تاریخی  مورد بررسی و مرور قرار خواهیم داد.

پس از تشکیل شورای انقلاب از سوی امام خمینی، این شورا از اواخر پاییز سال 1357 شروع به فعالیت و تشکیل جلسات نمود. نخستین کار شورا، تماس با افراد مناسب برای تکمیل اعضاء بود، اما پس از آن به‌تدریج وظایف مهم و مشخصی را درنظر گرفت و در مسیر انقلاب به آن پرداخت. این وظایف براساس منابع تاریخی چنین بود:

رهبری و تنظیم راهپیمایی‌های مردمی: پس از راهپیمایی‌های بزرگ عیدفطر و سایر راهپیمایی‌های بزرگ ضرورت داشت تا به‌صورت مشخص، ستادی برای هدایت و نظم دادن به این جریانات عظیم مردمی ایجاد شود. مهمترین تجلی این برنامه‌ریزی ستادی از سوی شورای انقلاب، در دو راهپیمایی رفراندوم مانند روزهای تاسوعا و عاشورای سال 1357 خود را نشان داد. این راهپیمایی‌ها بدون هیچ‌گونه تلفات و زد و خوردی به‌قدرت‌نمایی بزرگ ملت تبدیل شد.

انجام گفت‌وگو با نظامیان و سیاست‌گران داخلی: یکی از وظایف تاریخی شورای انقلاب، گفت‌وگو با سران نظامی و برخی سیاستمداران وابسته به رژیم پهلوی بود. اعضای شورا طی نوبت‌های متعدد در این جلسات توانستند از تحرک آنان جلوگیری کرده و نظامیان را نیز از موضع فعال وادار به عقب‌نشینی کنند. علاوه بر این در مورد مسائلی نظیر تشکیل شورای سلطنت و برخی مواضع خاص سیاسی نیز گفت‌وگوهای بسیار مؤثر واقع شد.

گفت‌وگو با دیپلمات‌ها و برخی تحلیل‌گران آمریکایی: اعضای شورا در نوبت‌های متعدد و با اطلاع قبلی شورا با برخی از مقامات ارشد و تحلیل‌گران زبده آمریکایی در ایران دیدار کردند.  همچنین از طریق این گروه، برخی واقعیات در مورد رژیم شاه و انقلاب به اطلاع دستگاه‌های  بوروکراتیک و رسانه‌های امریکایی رسید. از جمله این ملاقات‌کنندگان، جان استمپل و ریچارد کاتم، دو نویسنده و تحلیل‌گر برجسته امریکایی بودند.

تجزیه و تحلیل امور داخلی و  ارائه آن به نخبگان و رهبر انقلاب: شورا دائماً وضع خاص رژیم و فعالیت‌های موجود له یا علیه انقلاب را مورد بررسی قرار می‌داد و از طریق اعضاء به سایر رهبران ابلاغ می‌کرد. بسیاری از مسائل مهم نیز پس از تجزیه و تحلیل، از طریق تلفن یا مکاتبه به‌وسیله پیک‌های مطمئن برای امام خمینی در پاریس فرستاده می‌شد و امام پس از رویت نظرات و ملاحظه  سایر امور، تصمیمات لازم و ضروری را در هر مورد اتخاذ می‌کرد.

زمینه‌سازی برای بازگشت امام به ایران

تشکیل کمیته استقبال: کمیته استقبال، یکی از مهمترین نهادهای انقلابی در ایران بود که اصل آن برای ورود امام به کشور و استقبال از ایشان و نیز حفاظت از امام و نظم دادن به دیدارهای مردمی با ایشان بازمی‌گشت اما منشاء ایجاد نهادهای مهمی نظیر سپاه و کمیته‌ها و بسیاری از تشکل‌های انقلابی در ضمن و پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود.

- تشکیل دولت موقت و رایزنی برای ایجاد سامانه نوین سیاسی در ایران پس از ورود رهبر انقلاب به کشور.

- تشکیل هیئت‌های تنظیم اعتصابات

 

 

نظرات() 
unablepraise406.snack.ws
چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 08:30
Hello, Neat post. There's an issue with your site in web explorer, might check
this? IE nonetheless is the market chief and a large section of other folks will pass
over your fantastic writing due to this problem.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 05:56
Hello every one, here every person is sharing these know-how, so it's nice
to read this weblog, and I used to pay a visit this website
every day.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

← آخرین پستها

← نویسندگان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :